الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
297
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
ولى در آيه مورد بحث هر دو را به صورت تاكيد پشت سر هم آورده ، مىفرمايد : « نه براى سنت الهى تبديل مىيابى و نه تحويلى ! آيا اين هر دو يك معنى را مىرساند كه براى تاكيد بيان شده است ، و يا هر كدام اشاره به معنى مستقلى است ؟ با توجه به ريشه اين دو واژه ظاهر اين است كه به دو معنى مختلف اشاره مىكند : « تبديل » آن است كه چيزى را به كلى عوض كنند ، يعنى آن را بردارند و چيز ديگرى جانشين آن نمايند ، ولى « تحويل » آن است كه همان موجود را از نظر « كيفى » يا « كمى » دگرگون سازند . به اين ترتيب سنتهاى الهى نه به كلى عوض مىشود ، و نه حتى كم و زياد و ضعيف و شديد مىشود ، از جمله اينكه خداوند در مورد گناهان و جرائم مشابه مجازاتهاى مشابهى از هر جهت قائل مىشود ، نه اينكه مجازاتى را براى گروهى قائل شود و گروه ديگرى را معاف سازد ، و نه اينكه مجازات گروهى را كمتر و يا ضعيفتر كند ، و چنين است قانونى كه از ريشه ثابتى مايه گرفته كه نه تبديل در آن است و نه دگرگونى و تغيير ( 1 ) . آخرين نكته اى كه در مورد اين آيه به نظر مىرسد اين است كه در يك جا « سنت » را به « اللَّه » اضافه كرده ، و در جاى ديگر از همين آيه « سنت » را به « اولين » و پيشينيان ، ممكن است در به دو نظر منافاتى بين اين دو تصور شود ، ولى
--> ( 1 ) جمعى از مفسران « تحويل » را در اينجا به معنى « نقل مكان عذاب » تفسير كردهاند به اين معنى كه خداوند ، مجازاتش را از كسى بردارد و بر ديگرى بگذارد ، با اينكه اين تفسير با آيه فوق مناسب به نظر نمىرسد ، سخن از اين نيست كه كسى را به جاى ديگرى مجازات كنند ، بلكه سخن از اين است كه مجازات كم و زياد و تغيير و تبديل پيدا نمىكند ، گويا اين مفسران ماده « تحول » را با « تحويل » اشتباه كردهاند ، در بعضى از متون لغت مانند « مجمع البحرين » چنين آمده است : التحويل : تصيير الشيء على خلاف ما كان و التحول : التنقل من موضع الى موضع !